ચારણત્વ

" આપણા ચારણ ગઢવી સમાજની કોઈપણ માહિતી,સમાચાર અથવા શુભેચ્છાઓ આપ આ બ્લોગ પર પ્રકાશિત કરવા માગતા આ વોટ્સએપ ન.9687573577 પર મોકલવા વિંનતી છે. " "આઈશ્રી સોનલ મા જન્મ શતાબ્દી મહોત્સવ તારીખ ૧૧/૧૨/૧૩ જાન્યુઆરી-૨૦૨૪"

Sponsored Ads

મંગળવાર, 20 માર્ચ, 2018

चरज नेटवर्क

જન્મથી લઈને છેક મૃત્યુ સુધીના જે કોઈ સ્ત્રીઓ પરના બંધનો છે તે સમજી વિચારીને અગ્રણીઓએ સહકાર આપીને તેને નેસ્તનાબૂદ કરવા જોઈએ. સોનલ બીજના દિવસે સામાજિક દૂષણો દૂર કરવાના સંકલ્પો લેવાય તો ખરેખર સમાજના ગરીબ પરિવારોને બહુ મોટી રાહત થશે. પૈસાદાર પરિવારોને કોઈ રુઢિથી તકલીફ નથી થતી. ખરું શોષણ તો ગરીબ અને નબળા પરિવારોનું થાય છે.

 

આવા સમયે ચોક્કસ મારા પિતા સ્વ.બી.કે.ગઢવી અને મારા ભાઈ સ્વ.મુકેશભાઈ ગઢવીની યાદ આવે છે કે એ સમયે રાજસ્થાનના અંતરિયાળ ગામડાંમાં લાજ પ્રથાની જડતા હતી તેની સામે તેમણે અવાજ ઊઠાવ્યો હતો. બી.કે.ગઢવી સાહેબે તો ત્યાં સુધી કે સમાજમાં પુનર્વિવાહને પ્રેરણા મળે એ માટે તેઓ વર્ષોથી આતૂર હતા અને જ્યારે ઘરમાં જ પોતાની દિકરી જ્યારે વિધવા થઈ ત્યારે તેમના માટે આ દુઃખ ખૂબ અસહ્ય હતું. પરંતુ બીજી તરફ તેમણે એવું પણ વિચાર્યું કે કદાચ કુદરતે મને આ દુઃખ દ્વારા સામાજિક બદલાવ માટેની એક પ્રેરણા આપી છે. એ સમયે મારી સ્થિતિ આ પુનર્વિવાહ માટેના નિર્ણય માટે જરા પણ તૈયાર ન હતી. પરંતુ તેમણે મને આવા બોલ્ડ નિર્ણય માટે તૈયાર કરી. જે એ સમયની માનસિક્તા અને સંકુચિતતા સામે એક બહુ જ હિંમત આપી દે તેવો નિર્ણય હતો અને આજે સમાજ માટે રાહબર બન્યો છે. સમાજની સ્ત્રીઓનું સશક્તિકરણ થાય તે માટે પોતાની દિકરીથી જ શરુઆત કરી. 


આજે ઘણી જગ્યાએ દિકરીઓ ભણે છે તેની સામે તેને નોકરી નહીં કરવા દેવી અથવા તેની સ્વતંત્રતા પર કોઈને કોઈ રીતે સામાજિક બંધનો લાદવામાં આવે છે  તે ખોટું છું. આ બધા પ્રશ્નોમાં મને લાગે છે કે અત્યારે ભણેલા- ગણેલા દિકરા-દિકરીઓ એ  વિચારીને એક નવતર રચના કરવી જોઈએ.- નયના ગઢવી ,એડવોકેટ (ગુજરાત હાઈકોર્ટ ) -  ચરજ નેટવર્ક મેગેઝીન”શક્તિ વિશેષાંક” જાન્યુઆરી ૨૦૧૮

आई श्री सिंहमोई (जीवणी) मां



चैत्री बीज ऐटले आई श्री सिंहमोई (जीवणी) माताजीनो प्रागट्य दिन

जय  मा

आई जीवणीना पितानुं नाम गढवी धानोभाइ नैया. आईनां मानुं नाम बायांबाई.

आईनां माताना पितानुं नाम भायोभाइ जामंग. आइना पितानु मूळ वतन कच्छ. कच्छमां वारं वार दुष्काळ पडतां तेओ पोतानां माल ढोर हांकीने बीजा चारणो साथे सौराष्टमां आवेला अने खड – पाणीनी सगवड होय त्यां नेश बांधी ने रहेता. सं  . १७८८ आसपास तेओ सरधारनी सीममां खड-पाणीनी सारी सगवड जोईने नेश बांधीने रहेवा आवेला. आई जीवणीनी उम्मर ते वखते १७ वरस लगभगनी हती आई बहु स्वरूपवान, शरीरे खडतल अने दढ मनोबळवाळां हतां. जगदंबा ना एक निष्ठ उपासक, तप-तेजवंता, चारण वटवाळां, दैवी प्रतिभाथी विभूषित हतां एमने अंगे अंग थी दिव्य रूपनी छटा प्रसरती. एमना मुख – मंडळमांथी जाणे सूर्य नारायणनां किरणो प्रतिबिबित थतां माता पिता कुळ-कुटुब अने अन्य सौ एमने जगदंबानो अवतार मानतां. नानी वयथी ज एमने आई कहीने सबोधतां. तेओ घणी वार पितानी साथे घी वेचवा तथा माल ढोर माटे खाण- दाण कपासीया खरीदवा सरघार जतां. एमनु दिव्य तेजथी दीपतुं स्वरूप जोई सौ लोको तेमने विनयपूर्वक हाथ जोडी वंदन करतां. ‘आइ जीवणी जगदंबा स्वरूप छे, ‘ एवी तेमनी कीर्ति धीरे धीरे सर्वत्र प्रसरवा लागी, एटले आसपासनां गामोमांथी लोको तेमनां दर्शन माटे धाना गढवीना नेशे आववा लाग्यां. आइ जीवणी तथा तेमनां कुटुबीजनो ए दर्शनार्थीओ नो खूब सत्कार करतां, जमाडतां. थोडा वखतमां जन-समाजमां एमनी दिव्यतानी अने एमना परचाओनी वातोनुं वातावरण जामवा लाग्युं.

संवत १७८९ लगभग ज्यारे आइ जीवणीनी उम्मर अढार वर्षनी हती त्यारनी आ वात छे. ए वखते राजकोटना मुसलमान शासन तरफथी सरधारना वहीवटकार तरीके बाकरखान नामनो एक शेख हकुमत चलावतो हतो. जुवान वयनो ए शेख घणो विषय-लंपट हीन प्रकृतिनो, रूप यौवननो रसियो हतो. विषय सेवनने ए स्वर्ग सुख मानतो. प्रजानी अनेक बहेन- दीकरीओ कुळ-वधूओनी लाजमर्यादा एणे लोपेली अनेक बाइओ बहेनो ए कारणे आपधात करी मरी गयेली. एना ए जुल्मथी प्रजा त्रासी गयेली. दरमियान केटलांक त्रासितोनी हकीकतो-फरियादो आइ जीवणी पासे पण पहोंचेली. ए जुल्मोनी वातो सांभळीने आइनो आत्मा कळकळी ऊठेलो. एमणे फरियादीओने आश्र्वासन आपेलुं के ” ए दुष्टना पापनो घडो हवे भराइ चूकयो छे. जगदंबा थोडा वखतमां ज तमारां दु:खनुं निवारण करशे.

आ विषम परिस्थितिमां पोतानुं शुं कर्तव्य होइशके ?” ए विचार तेमना मन- हृदयमां रमवा लाग्यो. एमणे ऊंडु आत्ममंथन आदर्युं. अने ए मनोमंथनने अंते जनसमाजना कल्याण माटे, धर्म-मर्यादाना पालन माटे, गमे ते भोगे- जरूर लागे तो पोतानुं आत्म- बलिदान आपीने पण शेख बाकरना जुल्मनो-एनी अनीतिनो अंत आणवानो दढ निर्णय कर्यो. बाद एक दिवस पोते पितानी साथे खरीदी करवा सरधार गएलां. त्यां घीना वेपारी साथे हिसाबनी समजावट चालती हती त्यारे शेख बाकरनो एक हजुरियो आइने जोई गयो. तेनी दुष्ट नजर तथा शंकास्पद हिलचाल ए वेपारीना जोवामां आवतां तेना पेटमां फाळ पडी. ए वेपारीने आइ तरफ खूब पूज्य भाव हतो सर्वे चारणोने ए माननी दष्टिथी जोतो. एटले तेणे धाना गढवीने एक बाजु बालावीने बधी वात समजावी अने चेतवणी आपी के, हवेथी कोइ वखत आइ जीवणीने सरधारमां लावशो नहि. एटले धाना गढवी बीजा काम पडतां मूकीने उतावळ करीने आइ साथे पोताने नेश जता रह्या. त्यां आइए पिताने पूछयुं के बापु ! ए घीवाळा तमने खानगीमां शु कहेता हता  पिताए उतर आप्यो के बेटा ! एमां तमारे जाणवा जेवुं कांइ न
चैत्री बीज ऐटले आई श्री सिंहमोई (जीवणी) माताजीनो प्रागट्य दिन

जय जीवणी मा

आई जीवणीना पितानुं नाम गढवी धानोभाइ नैया. आईनां मानुं नाम बायांबाई.

आईनां माताना पितानुं नाम भायोभाइ जामंग. आइना पितानु मूळ वतन कच्छ. कच्छमां वारं वार दुष्काळ पडतां तेओ पोतानां माल ढोर हांकीने बीजा चारणो साथे सौराष्टमां आवेला अने खड – पाणीनी सगवड होय त्यां नेश बांधी ने रहेता. सं  . १७८८ आसपास तेओ सरधारनी सीममां खड-पाणीनी सारी सगवड जोईने नेश बांधीने रहेवा आवेला. आई जीवणीनी उम्मर ते वखते १७ वरस लगभगनी हती आई बहु स्वरूपवान, शरीरे खडतल अने दढ मनोबळवाळां हतां. जगदंबा ना एक निष्ठ उपासक, तप-तेजवंता, चारण वटवाळां, दैवी प्रतिभाथी विभूषित हतां एमने अंगे अंग थी दिव्य रूपनी छटा प्रसरती. एमना मुख – मंडळमांथी जाणे सूर्य नारायणनां किरणो प्रतिबिबित थतां माता पिता कुळ-कुटुब अने अन्य सौ एमने जगदंबानो अवतार मानतां. नानी वयथी ज एमने आई कहीने सबोधतां. तेओ घणी वार पितानी साथे घी वेचवा तथा माल ढोर माटे खाण- दाण कपासीया खरीदवा सरघार जतां. एमनु दिव्य तेजथी दीपतुं स्वरूप जोई सौ लोको तेमने विनयपूर्वक हाथ जोडी वंदन करतां. ‘आइ जीवणी जगदंबा स्वरूप छे, ‘ एवी तेमनी कीर्ति धीरे धीरे सर्वत्र प्रसरवा लागी, एटले आसपासनां गामोमांथी लोको तेमनां दर्शन माटे धाना गढवीना नेशे आववा लाग्यां. आइ जीवणी तथा तेमनां कुटुबीजनो ए दर्शनार्थीओ नो खूब सत्कार करतां, जमाडतां. थोडा वखतमां जन-समाजमां एमनी दिव्यतानी अने एमना परचाओनी वातोनुं वातावरण जामवा लाग्यु
संवत १७८९ लगभग ज्यारे आइ जीवणीनी उम्मर अढार वर्षनी हती त्यारनी आ वात छे. ए वखते राजकोटना मुसलमान शासन तरफथी सरधारना वहीवटकार तरीके बाकरखान नामनो एक शेख हकुमत चलावतो हतो. जुवान वयनो ए शेख घणो विषय-लंपट हीन प्रकृतिनो, रूप यौवननो रसियो हतो. विषय सेवनने ए स्वर्ग सुख मानतो. प्रजानी अनेक बहेन- दीकरीओ कुळ-वधूओनी लाजमर्यादा एणे लोपेली अनेक बाइओ बहेनो ए कारणे आपधात करी मरी गयेली. एना ए जुल्मथी प्रजा त्रासी गयेली. दरमियान केटलांक त्रासितोनी हकीकतो-फरियादो आइ जीवणी पासे पण पहोंचेली. ए जुल्मोनी वातो सांभळीने आइनो आत्मा कळकळी ऊठेलो. एमणे फरियादीओने आश्र्वासन आपेलुं के ” ए दुष्टना पापनो घडो हवे भराइ चूकयो छे. जगदंबा थोडा वखतमां ज तमारां दु:खनुं निवारण करशे.

आ विषम परिस्थितिमां पोतानुं शुं कर्तव्य होइशके ?” ए विचार तेमना मन- हृदयमां रमवा लाग्यो. एमणे ऊंडु आत्ममंथन आदर्युं. अने ए मनोमंथनने अंते जनसमाजना कल्याण माटे, धर्म-मर्यादाना पालन माटे, गमे ते भोगे- जरूर लागे तो पोतानुं आत्म- बलिदान आपीने पण शेख बाकरना जुल्मनो-एनी अनीतिनो अंत आणवानो दढ निर्णय कर्यो. बाद एक दिवस पोते पितानी साथे खरीदी करवा सरधार गएलां. त्यां घीना वेपारी साथे हिसाबनी समजावट चालती हती त्यारे शेख बाकरनो एक हजुरियो आइने जोई गयो. तेनी दुष्ट नजर तथा शंकास्पद हिलचाल ए वेपारीना जोवामां आवतां तेना पेटमां फाळ पडी. ए वेपारीने आइ तरफ खूब पूज्य भाव हतो सर्वे चारणोने ए माननी दष्टिथी जोतो. एटले तेणे धाना गढवीने एक बाजु बालावीने बधी वात समजावी अने चेतवणी आपी के, हवेथी कोइ वखत आइ जीवणीने सरधारमां लावशो नहि. एटले धाना गढवी बीजा काम पडतां मूकीने उतावळ करीने आइ साथे पोताने नेश जता रह्या. त्यां आइए पिताने पूछयुं के बापु ! ए घीवाळा तमने खानगीमां शु कहेता हता  पिताए उतर आप्यो के बेटा ! एमां तमारे जाणवा जेवुं कांइ न
[19/03 10:24 pm] Bharatbhagadhvi: उतर आप्यो के बेटा ! एमां तमारे जाणवा जेवुं कांइ नथी ” एटले आइ बोल्यां के ना बापु ! तमे न कहो तो पण हु बधुं समजी गइ छुं. ए तमने शेखथी चेतता रहेवानुं कहेता हता. पण बापु ! तमे कांइ चिंता करशो नहि. ए शेखना दिवस हवे पूरा थया छे. मा जगदंबाए एनो फेंसलो करवानुं नककी कर्यु छे. अने एकाम मने सोंप्यु छे. ए सांभळीने धाना गढवी बोल्या के बेटा आई ! तारी वात साची, पण सत्ता सामे आपणे शुं करी शकीए आपणे तो जेम बने तेम अहिंथी जल्दी ऊचाळा भरीने जता रहेवुं छे;  कारण के आमां तो आबरूनो सवाल अने जाननुं जोखम. एटले एवुं जोखम आपणे खेडवानु न होय. ए सांभळीने आइ नी आखोमांथी तेज वरस्या अने मेघ गंभीर स्वरथी गाजती आत्माना ऊडाणनी एमनी वाणी प्रगटी के बापु ! धर्म पर धाड आवती होय, बाइओ बहेनोनां शियळ लूटाता होय, त्यारे भयथी ऊचाळा भरीए, पारोठनां पगलां भरीए तो पछी चारण धर्म कयां रहेशे चारणने आइने वळी भय केवो ने जोखम केवु अने आवे टाणे पण मोत न मांगीए जोखम न उठाविए तो पछी नव लाख लोबडी वाळीउनां वारस पण कोण कहेशे बापु ! ए अधर्मीने ऊखेडी नाखवानी माताजीए मने आञा करी छे अने माताजीनी ए आञानुं पालन करवा माटे मारा जीवननुं बलिदान आपवानी पण में प्रतिक्षा करी छे अने ए प्रतिक्षा आवती काले पूरी थशे धाना गढवी तो आईनुं ए समयनुं दिव्य स्वरूप जोइने चारणत्वना गौरवथी भरपूर एमनी अभय वाणी सांभळीने दिग्मूढ थई गया. माता तथा सौ कुटुबीजनो पण प्रभावित थइ स्तब्ध थइ गयां. माता पिताने पोतानां पुत्री आइ जीवणीमां जग आखाने वीटी वळेली महा विराट शक्ति जगदंबानां दर्शन थयां सौ आइना. पगमां पडी गयां अने धाना गढवी पाघडी ऊतारी आइने चरणे मूकी बे हाथ जोडीने बोल्या के मा जगदंबा !! अमे तमने ओळख्या नोता ए अमारू अञान छे . हवे आपनी जे इच्छा ते मारी- अमारी सौनी इच्छा. आ वातचीत बाद आइ पद्मासन वाळी ध्यानमां बेठां-समाधिस्थ थयां.        

उतर आप्यो के बेटा ! एमां तमारे जाणवा जेवुं कांइ नथी ” एटले आइ बोल्यां के ना बापु ! तमे न कहो तो पण हु बधुं समजी गइ छुं. ए तमने शेखथी चेतता रहेवानुं कहेता हता. पण बापु ! तमे कांइ चिंता करशो नहि. ए शेखना दिवस हवे पूरा थया छे. मा जगदंबाए एनो फेंसलो करवानुं नककी कर्यु छे. अने एकाम मने सोंप्यु छे. ए सांभळीने धाना गढवी बोल्या के बेटा आई ! तारी वात साची, पण सत्ता सामे आपणे शुं करी शकीए आपणे तो जेम बने तेम अहिंथी जल्दी ऊचाळा भरीने जता रहेवुं छे;  कारण के आमां तो आबरूनो सवाल अने जाननुं जोखम. एटले एवुं जोखम आपणे खेडवानु न होय. ए सांभळीने आइ नी आखोमांथी तेज वरस्या अने मेघ गंभीर स्वरथी गाजती आत्माना ऊडाणनी एमनी वाणी प्रगटी के बापु ! धर्म पर धाड आवती होय, बाइओ बहेनोनां शियळ लूटाता होय, त्यारे भयथी ऊचाळा भरीए, पारोठनां पगलां भरीए तो पछी चारण धर्म कयां रहेशे चारणने आइने वळी भय केवो ने जोखम केवु अने आवे टाणे पण मोत न मांगीए जोखम न उठाविए तो पछी नव लाख लोबडी वाळीउनां वारस पण कोण कहेशे बापु ! ए अधर्मीने ऊखेडी नाखवानी माताजीए मने आञा करी छे अने माताजीनी ए आञानुं पालन करवा माटे मारा जीवननुं बलिदान आपवानी पण में प्रतिक्षा करी छे अने ए प्रतिक्षा आवती काले पूरी थशे धाना गढवी तो आईनुं ए समयनुं दिव्य स्वरूप जोइने चारणत्वना गौरवथी भरपूर एमनी अभय वाणी सांभळीने दिग्मूढ थई गया. माता तथा सौ कुटुबीजनो पण प्रभावित थइ स्तब्ध थइ गयां. माता पिताने पोतानां पुत्री आइ जीवणीमां जग आखाने वीटी वळेली महा विराट शक्ति जगदंबानां दर्शन थयां सौ आइना. पगमां पडी गयां अने धाना गढवी पाघडी ऊतारी आइने चरणे मूकी बे हाथ जोडीने बोल्या के मा जगदंबा !! अमे तमने ओळख्या नोता ए अमारू अञान छे . हवे आपनी जे इच्छा ते मारी- अमारी सौनी इच्छा. आ वातचीत बाद आइ पद्मासन वाळी ध्यानमां बेठां-समाधिस्थ थयां.        

धाना गढवीना नेशमां ज्यारे आइ �



धाना गढवीना नेशमां ज्यारे आइ

पोताना पिता साथे उपर्युकत वातमां गूंथाएलां हतां, त्यारे बीजी बाजु सरधारमां आइ अंगे पूरी जाणकारी मेळवीने बाकरशेखनो हजूरीयो तेनी मेडीए पहोंचेलो अने बाकर शेखने कहेतो हतो के ” हजूर ! आज मैंने जन्नतकी हुर सें भी ज्यादा खूबसूरत औरत देखी, जिसकी पूरी तारीफ जबानसे नहीं हो सकती. उसका गुलाब जैसा मुलायम गोरा गोरा गुलबदन खिले हुए कमलोंसी बडी बडी रसीली अंखे, पतलीसी कमर, पूनम  के चांद जैसा सुहावना गोल मुखडा. क्या कहुं हजुर ! खूब सूरतीका फवाराही समझ लीजिए. बाकर शेखे तेने वच्चेथी ज एटकावीने कह्यु के बहुत खूब बहुत अच्छा, मगर वह कौन है सो तो कहता ही नहीं, हजूरियाए जवाब आप्यो के हजूर ! हमारे यह सरधारकी हदमें चारन लोगोंका एक नेश है–पडाव है.. वहांकी एक जवान कंवारी औरत हररोज यहां सरधारमें घी बेचने और खरीदी करने के लिये आती है. सारे जहांका नूर खुदा तालाने उसके बदनमें भर दिया है. अगर वो आपके हरम में आ जाय तो बस उजाला ही उजाला छा जायगा एटले बाकर शेखे कह्युं के ऐसा ! तो देखो कल तुम दश बारह आदमी तैयार रहना और- जब वह नूरे- जहां आये तब उसे यहां मेरे पास बुला लाना. कहना कि शेख साहेबको घी की जरूरत है इस लिये रूबरू बात करने के लिये बुलाते है हजूरियाए उत्तरमां कह्यु के ” मालिक ! हम लोग तो तैयार रहेगे मगर लोग कहते हैं मानते भी है कि वह देवी है- माताजी हुै और करामात वाली है ” बाकर शेखे उत्तर आप्यो के  अरे हिंदु लोग तो मूरख होते हैं. कैसी करामात ! और कौन देवी !-माताजी ! ये तो सब वहम की बातें है. जो हो सो हो. आखिर है तो औरत ना  इस लिये जब वह आये तब यहां बुला लाना. और अगर न आये तो पकडकर ले आना. समझा हजूरीयो बोल्यो ” हां हजुर ! नहि आयेगी तो पकडकर ले आयेंगे “

बीजे दिवसे सवारना बीजा पहोरनी शरूआतमां स्नान ध्यान पूजाथी निवृत्त थइने आई जीवणीए सरधार तरफ प्रयाण कर्यु.  धाना बापु पण तेमनी साथेज हता. उपरांत नेशमां सर्वने आ बाबतनी
बीजे दिवसे सवारना बीजा पहोरनी शरूआतमां स्नान ध्यान पूजाथी निवृत्त थइने आई जीवणीए सरधार तरफ प्रयाण कर्यु.  धाना बापु पण तेमनी साथेज हता. उपरांत नेशमां सर्वने आ बाबतनी जाण थइ गएली, एटले नेशनां सर्वे सशक्त बाइओ तथा सर्वे भाइओ पण चारणवटनी, चारणी प्रतिष्ठानी रक्षा करवा माटे, पोतानां इष्ट जगदंबानां मान मर्यादानो भंग थाय ते पहेलां मरी मटवाना निर्णय साथे आईनी पाछळ चालवा लाग्यां. आईए तेमने सूचना आपीके तमारे कोइए कंइ उतावळु पगलुं भरवानुं नथी ए शेखनी साथेनो हिसाब हु समजी लइश. मारा तरफथी सूचन थाय तोज तमारे आगळ वधवु. नहि तो तमारे साक्षी बनीने जोया करवानुं छे. जगदंबा एनुं पोतानु कार्य पोते ज करशे सौए आइनी आग्या माथे चडावी. आइ वगेरे सरधारमां पंहोच्यां त्यां शेखनो हजुरियो तेना दशेक साथी ओ साथे राह जोतो ऊभो हतो. तेणे दुरथी आइने आवतां जोयां एटले ते दोडीने बाकर शेख पासे पहोच्यो एने गामनी वच्चे दरबारगढनी तेनी मेडीना बजारना मुख्य रस्ता परना गोखमां शेखने तेडी लाव्यो अने बजारमां दूर आवी रहेलां आइ तरफ आंगळी चीधीने बोल्यो के देखिए हजुर ! वह नूरेजहां–जन्ननवनीत  की रोशनी आरही है. आइनु दिव्य अलौकिक रूप, मृगपति जेवी गौरव भरी चाल अने तेज तेजना  अंबारवाळी दिव्य प्रतिभा जोइने बाकर शेख छक्क थइ गयो. पण  विनाश काळे विपरीत बुद्धि ए न्याये तेनां अज्ञान पडळ ऊघडया नहि. कामुकताना कादवमां खूंचेला ए पापात्माए हुकम कर्यो के जाओ – जाओ, जल्दी जाओ और वह नूरे महताब – जन्नतकी परी को   यहां बुला लाओ.

आज्ञा थतां तो ए हजूरियो दोडयो अने पोताना साथीदारो साथे आईनी पासे पहोंच्यो. अने आइने कह्युं के आपको शेख साहब बुला रहे है तो चलो, हमारे साथ चलो. (आइनी साथे बाकर शेखना माणसो वातो करे छे ते जाणीने गामलोको भेळा थवा लाग्या. परिस्थितिनो ख्याल करी शुं करवु तेनी वातो करवा लाग्या. ) दरमियान आइए हजूरियाने उत्तर

बीजे दिवसे सवारना बीजा पहोरनी शरूआतमां स्नान ध्यान पूजाथी निवृत्त थइने आई जीवणीए सरधार तरफ प्रयाण कर्यु.  धाना बापु पण तेमनी साथेज हता. उपरांत नेशमां सर्वने आ बाबतनी जाण थइ गएली, एटले नेशनां सर्वे सशक्त बाइओ तथा सर्वे भाइओ पण चारणवटनी, चारणी प्रतिष्ठानी रक्षा करवा माटे, पोतानां इष्ट जगदंबानां मान मर्यादानो भंग थाय ते पहेलां मरी मटवाना निर्णय साथे आईनी पाछळ चालवा लाग्यां. आईए तेमने सूचना आपीके तमारे कोइए कंइ उतावळु पगलुं भरवानुं नथी ए शेखनी साथेनो हिसाब हु समजी लइश. मारा तरफथी सूचन थाय तोज तमारे आगळ वधवु. नहि तो तमारे साक्षी बनीने जोया करवानुं छे. जगदंबा एनुं पोतानु कार्य पोते ज करशे सौए आइनी आग्या माथे चडावी. आइ वगेरे सरधारमां पंहोच्यां त्यां शेखनो हजुरियो तेना दशेक साथी ओ साथे राह जोतो ऊभो हतो. तेणे दुरथी आइने आवतां जोयां एटले ते दोडीने बाकर शेख पासे पहोच्यो एने गामनी वच्चे दरबारगढनी तेनी मेडीना बजारना मुख्य रस्ता परना गोखमां शेखने तेडी लाव्यो अने बजारमां दूर आवी रहेलां आइ तरफ आंगळी चीधीने बोल्यो के देखिए हजुर ! वह नूरेजहां–जन्ननवनीत  की रोशनी आरही है. आइनु दिव्य अलौकिक रूप, मृगपति जेवी गौरव भरी चाल अने तेज तेजना  अंबारवाळी दिव्य प्रतिभा जोइने बाकर शेख छक्क थइ गयो. पण  विनाश काळे विपरीत बुद्धि ए न्याये तेनां अज्ञान पडळ ऊघडया नहि. कामुकताना कादवमां खूंचेला ए पापात्माए हुकम कर्यो के जाओ – जाओ, जल्दी जाओ और वह नूरे महताब – जन्नतकी परी को   यहां बुला लाओ.

आज्ञा थतां तो ए हजूरियो दोडयो अने पोताना साथीदारो साथे आईनी पासे पहोंच्यो. अने आइने कह्युं के आपको शेख साहब बुला रहे है तो चलो, हमारे साथ चलो. (आइनी साथे बाकर शेखना माणसो वातो करे छे ते जाणीने गामलोको भेळा थवा लाग्या. परिस्थितिनो ख्याल करी शुं करवु तेनी वातो करवा लाग्या. ) दरमियान आइए हजूरियाने उत्तर
अने आइ सिंहमोइ जीवणी माढ मेडीएथी गर्जना करतां करतां नीचे ऊतर्या एने बाकरनु लश्कर तेनी शीरबंधी, तेनी बीबीओ भय – आतंक – आश्र्वर्यथी विमूढ बनी दोडी आव्यां आ बाजु शहेरनी सर्व हिंदु प्रजा दोडी आवी.  गामना आगेवानो, महाजनो सौ भेळा थइ गया. सौ प्रथम धानो गढवी अने चारणो नृसिंह बनेल आइ ने पगे लाग्या ऐटले बाकर ना बीबी बच्चा तेना लश्कर वाळापण सौ पगे लाग्या जय माताजी

जय माताजी नो जयघोष थवा लाग्यो

सौ हाथ जोडी पगे लागवा मांडया. पण बाळको आइनु सिंह स्वरूप जोइने गभरातां हतां, एटले आइ जीवणीए पोतानी लीला संकेली लीधी अने पूर्ववत मनुष्य शरीर धारण करीने बन्ने हाथ ऊंचा करी सौने आशीर्वाद आप्या अने पछी बोल्यां बाकर शेखने एनां पापोनी सजा थइछे. प्रजाना दु:खना निवारण माटे मारे तेने संहारवो पधयो छे. अने मारूं जीवन कर्तव्य, तमने एना त्रासमांथी मुकत करवानुं कर्तव्य आजे पूरूं थयुं छे. माताजी- जगदंबा मने पोतानी पासे बोलावी रह्यां छे. एटले हुं तमारी सौनी माता पिता तथा कुटुंबी-जनोनी, सौ चारणोनी अने सरधारनी प्रजानी हवे सदाने माटे विदाय लइश. मारे सती थवुं छे. तेथी कांइ दिलगीर थवानुं नथी. हुं आ शरीर छोडीने आआ विश्र्वमां तमारामां, सौमां व्यापी जईश,नानु खोळियु छोडीने ब्रह्मांडोने आवरतां जग जजननीना स्वरूप साथे एक थइश एटले मांरूं शरीर नहि होय. तो पण हु तमारी साथे ज रहीश. माटे कोइए दु:ख लगाडवानुं नथी आंसू पाडवानां नथी अस्तु. हवे तुरत ज चिता तैयार करावो आटलु बोली आइ पितानां कुटु बीजनो माता पिता सौने यथा योग्य रीते मळ्यां .

दरमिआन  सरधारनी दक्षिण बाजुए हाले ज्यां आइनुं स्थानक छे त्यां चंदन, शभी, पीपळ, ऊबरो वड वगेरे पवित्र वृक्षोनां काष्ठोनी चिता रचाणी, नाळियेर, टोपराथी तेने सजाववामां आवी अने ते पर घीनुं सिंचन करवामां आव्युं. आ बाजु आइए सोळे शणगार सज्या हाथमां त्रिशूळ धारण कर्यु शरणाइओ ए सिंधूड

घीनुं सिंचन करवामां आव्युं. आ बाजु आइए सोळे शणगार सज्या हाथमां त्रिशूळ धारण कर्यु शरणाइओ ए सिंधूडाना स्वरो रेलावी वातावरणने भरी दीधुं. त्रांबाळुं ढोल गर्जवा लाग्या. सुहागणो, कुमारिकाओ मंगळ गीतो गावा लागी. चारण नेशनी बाळाओ- बहेनो चरजो गावा लागी. चारणो चाडाउ चरजो अने चंदो बोलवा लाग्या. धूपोना धमरोळथी आकाश छवायुं. अबील-गुलालनी एली मची. अने आइ जीवणी मोटा समारोह साथे चितास्थाने पधार्यां. चितानी विधिवत पूजा करी. तेनी प्रदक्षिणा करी, गंगाजळनो तेना पर छंटकाव कर्यो पोते सूर्य नारायणने विश्र्वरूप आकाशंने, वायुने, अग्निने, जळने, पृथ्वीने हाथ जोडी नमस्कार कर्या. जनमेदनी तरफ प्रथम हाथ जोडया. पछी हाथ ऊंचा करी आशीर्वाद आप्या. अने जय जगदंबा जय जगदंबा नी धुन गर्जी उठी. आइए चिता पर आरोहण कर्यु. तेना पर पञासन वाळी बिराजमान थयां. जगदंबानु स्मरण कर्यु आहवान कर्यु. हाथ मसळ्या तेमांथी अग्नि शिखाओ प्रगटी ऊठी. फरीने धृत धाराओनुं सिंचन थयुं अने जय जगदंबा जय जगदंबा ना स्वरोनी मंगळ धून साथे जगदंबा आई जीवणीना भौतिक शरीरने अग्नि जवाळाओए लपेटी लीधुं….. बोलीये जीवणी मातकी जय

सरधारना किल्लानी दक्षिण बाजुए राजकोट-भावनगरना धोरी मार्गने कांठे ए स्थान पर आइ सिंहमोइ-आइ जीवणीनी देरी छे.

आइनी ए देरी जीण थइ गएली. जेतपुर पासेना गाम लूणागरीना गढवी श्री देवराजभाइ नैयाए सारी जहेमत ऊठावी फंड फाळो करीने ए देरीनो हाले जीर्णोद्धार कराव्यो छे


(मातृ दशॅन –श्री पींगलसिंह जी पायक)

टाइप :- सामरा पी गढवी

मोरारदान जी सुरताणीया


(गुणीजनो  आइ श्री जीवणी मा नी आ कथा  पू.पिंगलसिंह

पायक बापु लिखीत ग्रंथ मातृ दशॅन  मांथी टाइप करी अंही

मुंकी छे  टाइप मां काळजी राखी छे छतां कोइ भूल रही जवा पामी होय तो हुं आपनी क्षमा मांगु छु  भगवती नी कृपा आपणा पर सदैव बनी रहै एवी कामना भगवती नी आ कथा मांथी प्रेरणा लइ आपणु ज

जे आ मारा नाना प्रयत्न ने वखाणी  ने पीठबळ  पुरु पाडयु

सौ ने झाझा जय माताजी  


सामळाभाइ गढवी

टाइप :- पोस्ट :- सामरा पी गढवी

मो :- 9925548224

मोरारदान जी सुरताणीया

मो :- 9979713765

कोपी पेस्ट करवानी छुट छे पण सुधारा वधारा करवा नही

चारण आईओनो ईतिहास अप्राप्य पुस्तक मातृदर्शन मांथी टाईप करीने बधा चारणो सुधी पहोचडवा बदल मोरारदानभाई (चारण हंस) मोरझर कच्छ, शामराभाई अने , कल्याणभाई  मोटी खाखर कच्छ नो खूब खूब आभार



        वंदे सोनल मातरम् 

આપણાં સમાજમાં હંમેશા દિકરીઓને જ રૂઢિઓ, રીત-રિવાજો અને પરંપરા જાળવવાની શિખામણો આપવામાં આવતી હોય છે. જ્યારે દિકરાઓને આ બાબતે કોઈ જ સલાહ આપવામાં આવતી નથી કે કેવી રીતે સ્ત્રીઓનું સન્માન કરવું ? 


કોઈપણ સમાજની માનસિક્તા તેમની સ્ત્રીઓ પ્રત્યેની માનસિક્તાના વલણથી છતી થાય છે.આજે દુનિયા 21મી સદીમાં પ્રવેશી ગઈ છે ત્યારે આપણાં સમાજની સ્ત્રીઓ ને પરંપરાગત રિવાજો અને રુઢીઓની બેડીઓમાં જકડીને શોષણ કરવામાં આવે છે. ચારણ સમાજ તો દેવીપુત્ર હોવાનું ગૌરવ ધરાવે છે. તો પછી ચારણ સ્ત્રીઓની આવી દુર્દશા કેમ ? સાચું કહેજો, આપણાંમાંથી કેટલાં હશે કે જે પોતાના ઘરે દિકરીના જન્મની ઈચ્છા રાખે છે ? ખરેખર આ આંકડો ખૂબ જ ઓછો હશે. તો આપણે ચોક્કસપણે મનોમંથન કરવું પડે કે આવું કેમ ? 


જો આપણે આ વાતના મૂળ સુધી જઈએ તો આપણને જે હકીકત છે તેનો સાચો ચિતાર મળે. આ વાત દ્વારા હું એમ નથી કહેવા માંગતી કે સ્ત્રીઓને મજબૂત બનાવો. સ્ત્રીઓ તો મજબૂત જ છે. ખાલી તેમની મજબૂતી જોવાનો આપણઓ નજરીયો બદલવાની જરૂર છે. આપણે સ્ત્રી તરીકે ઉપર ઊઠવાનું છે અને આગેવાની લેવાની છે. સ્ત્રી-પુરુષ એક ગાડાના બે પૈડા છે જે સરખા હશે તો જ સમાજ આગળ વધશે, પ્રગતિ કરશે. માટે દિકરા અને દિકરીઓ સમાન ઉછેર કરવાનો દ્રઢ નિશ્ચય કરીએ અને સમૃદ્ધ સ્વસ્થ સમાજનું નિર્માણ કરીએ. - જાગ્રુતિ જે. શામળ –ચરજ નેટવર્ક મેગેઝીન “શક્તિ વિશેષાંક ,જાન્યુઆરી ૨૦૧૮ 


તા : ક - ચૈત્રી નવરાત્રી ના આ પાવન દિવસોમાં ચારણ બહેનોની અભિવ્યક્તિ અને વિચારોનું આ નવતર અનુષ્ઠાન ચરજ મેગેઝીન દ્વારા શરુ કરવામાં આવ્યું છે. ચરજ મેગેઝીન આપણી ચારણ બહેનો -દીકરીઓના વિચારો અને અભિવ્યક્તિને પુરો આદર અને સન્માન આપે છે .


આ અનુષ્ઠાન દ્વારા આપણી બહેનો -દિકરીઓના વિચારો -અભિવ્યક્તિ અને સામાજિક નિસ્બત સમાજ સુધી પહોંચે એજ માત્ર ચરજ મેગેઝીન નો હેતુ છે .આશા છે કે આ નવરાત્રીના દિવસોમાં બહેનો -દીકરીઓની વાતને ખુબજ સંવેદનાપૂર્વક આપણે સાંભળીએ ,એમની વાતમાં રહેલા વાસ્તવિક સત્યને સમજવાનો પ્રયત્ન કરીએ અને આપણી બહેન -દીકરીઓ પ્રત્યે ના દ્રષ્ટીકોણ માં આપણે બદલાવ લાવીએ ,તો જ આ નવરાત્રી વધારે સાર્થક નીવડી ગણાશે ...આભાર

भोगात गाम नजीक आईश्री सोनलमांना मंदिरे भागवत सप्ताहनुं आयोजन


સોમવાર, 19 માર્ચ, 2018

આઈ સોનલમાં એ કહ્યું છે કે “દિકરી તમારી દેવ છે ,જો જો એનું દિલ દુભાયના “ ચારણો તો દેવીપુત્રો કેહવાય છે છતાં એના સમાજમાં સ્ત્રીઓનો અનાદર કેમ ?.નારી તું નારાયણી કેહવાય છે. એ આપણા સુખ માટે કેટલો ત્યાગ કરે છે પારકાંને પોતાના કરે અને આપણે ગમ્મે ત્યારે એને હડધૂત કરીને કાઢી મુકીએ. ત્યાગ શબ્દની પરિભાષા જો કોઈ સારી રીતે સમજતું હોય તો એ નારી છે .


નારી આપણ ને જન્મ આપે ,નારી માતા કે પત્નીના રૂપમાં આપણા જીવનનું ઘડતર અને ચણતર કરે છે .સ્ત્રીને તો ચારણ સમાજમાં નાનપણથી “ત્યાગ” શબ્દ કક્કો અને બારાખડીની જેમ ઘૂંટાવાય છે .પોતાના આનંદ ,આશા ,આંકાંક્ષાની દરકાર કર્યા વિના ઘરના સૌને સુખી કરવામાં મીણબતીની જેમ પોતાની જાતને પીગળાવી દે છે .


જો વિધુર થયાં પછી ૪૦ -૫૦ વર્ષનો પુરુષ વાજતે ગાજતે બે –ત્રણ સંતાનો નો પિતા હોવા છતાં ઘોડે ચડી શકતો હોય તો બિચારી નાની વયની વિધવા સ્ત્રીને આવો અધિકાર કેમ નહિ ? 


ચારણ સમાજને આવું પરિવર્તન લાવવાનો સોનલમાં આદેશ આપતા ગયા છે પણ આપણે સોનલબીજ ઉજવણીના દિવસે એ ચોપડો ખોલતા જ નથી .સ્ત્રીઓ ને પોતાની જિંદગી જીવવાનો મૌલિક ,નૈતિક અને કાનુની અધિકાર છે .સમાજે આગળ ચાલીને વિધવા વિવાહનો સૈન્ધાતિક સ્વીકાર કરવો જોઈએ તો જ સોનલબીજની ઉજવણી સાર્થક ગણાશે –પૂજા બાઈસા ગોકળભા ચારણ (ભાચાઉં –કચ્છ) –ચરજ નેટવર્ક મેગેઝીન”શક્તિ વિશેષાંક” –જાન્યુઆરી ૨૦૧૮ 


તા:ક - ચરજ નેટવર્ક મેગેઝીનના વોટ્સઅપ બ્રોડકાસ્ટ લીસ્ટ દ્વારા ચરજ નેટવર્ક મેગેઝીનના લેખો/વિચારો /માહિતીના અંશો આપની  સાથે શેર કરવામાં આવે છે. આશા છે કે આપને ગમતા હશે અને આપના માટે આ માહિતી ઉપયોગી હશે .છતાં પણ આ મેસેજ આપને ન ગમતા હોય અને આપના માટે સહેજ પણ ઉપયોગી ન હોય તો  ૯૮૨૫૫ ૪૪૨૦૧ નંબર પર વ્યકતિગત મેસેજ દ્વારા જાણ કરવા વિનંતિ.અમે આપની વ્યકતિગત સ્વતંત્રતા,પસંદગી અને પ્રાઈવસીનો આદર કરીએ છીએ અને આપની વોટ્સઅપ ફ્રીડમમાં અમારા દ્વારા કોઈ ખલેલ ન પહોંચે એની અમે કાળજી લઈશું..આભાર

शूरवीर चारण "कानाजी आढा"

शूरवीर चारण कानाजी आढा द्वारा आमेर के शासक सांगा को मारकर अपने मित्रवत् स्वामी करमचंद नरूका का वैर लेना
ज्यादा से ज्यादा शेयर करावे।
(इतिहास के अनछुए पहलू)

लेखक डा नरेन्द्रसिंह आढा
इतिहास व्याख्याता
रा उ मा वि घरट जिला सिरोही
(सन्दर्भ ख्यात देश दर्पण पृ स 28-29 कृत दयालदास सिंढायच व श्यामलदास जी दधवाडिया कृत वीर विनोद के भाग 3 के पृ स 1275)
बीकानेर की धरती के कानोजी आढा चारण जाति के बडे शूरवीर योद्धा थे कानोजी आढा दुरसाजी आढा की तरह कलम व कृपाण दोनो में सिद्धहस्त चारण थे। कानोजी अमल खूब खाते थे इनके अमल ज्यादा खाने से इनके भाईयों इन्हें घर से निकाल दिया ये अम्ल की जुगाड में इधर उधर ठिकाणों में जाने लगे।ये घुमते हुए आमेर की सीमा में आ गये। इस बीच इनके पास से अम्ल कही रास्ते में गिर गया। चलते चलते इनके अम्ल का वक्त हो गया और इनके अम्ल की पोटली रास्ते में गिरने से इनका अम्ल का नशा उतर जाने से चक्कर आकर गिये पडे।ये जहां गिरे उनके नीचे काला भयानक सांप नीचे दब गया। सांप के नीचे दबने से सांप ने इन्हें दो चार जगह से काट दिया जिस वजह से इनके जहर चढने से ये होश में आ गये इन्होंने उस सांप को अपने विशाल शरीर के नीचे दबा पाया तो उन्होने उस सांप को जीवित ही पकड लिया और एक मिट्टी के बर्तन में डालकर उसका मूंह ढक दिया। कानोजी जहां भी जाते उस सांप को अपने साथ रखते और उसे दूध पिलाते और मांस खिलाते थे जब कानोजी के अम्ल खाने का वक्त होता तो वे उस सांप से स्वंय को कटवाते और उनके अम्ल का नशा हो जाया करता था।इस तरह से वे मोजाबाद के करमचंद नरूका के पास पहुंच गये।

कमरचंद नरूका बडे ही साहसी राजपूत थे इन्होने आमेर के राजा रतनसी के समय में उनके खालसा के 40 गांव पर कब्जा कर लिया और अपना रूतबा खूब बढा दिया अपने पास 200 राजपूत सदैव उनकी चाकरी में हाजरी रहते थे। करमचंद नरूका राजपूतों को कडाव में दूध रडाके उसमें मिसरी मिलाकर आधी रात को जगा जगाकर पिलाते थे कानोजी आढा भी इन राजपूत सरदारों के साथ करमचंद के यहां रहने लग गये। करमचंद नरूका ने कानोजी के सांप को छुडावा दिया इनको खाने को खूब अम्ल मिलने लग गया और मिसरी मिलाये हुए दूध के कटारे भर भरके पावे है करमचंद और दूसरे सभी राजपूत पहले कानोजी की अम्ल व दूध पीलाने की मनवार करते थे बाद में वे खूद लेते थे। कानोजी आढा के मित्रवत् स्वामी करमचंद को धोखे से आमेर के सांगा ने मरवा दिया । इस पर कानोजी आढा साथी राजपूतों पर आग बूगला होकर कहते है आप सभी राजपूतों को लाणत है जो करमचंद तुम सभी राजपूतों को जगा जगाकर रढाया हुआ दुध मिसरी डालकर पिलाता था वह अकेला मरा गया आप सबके जीवित रहने में धिक्कार है तब साथी राजपूतों ने कहा उसके साथ धोखा तो उसके भाई की वजह से हुआ है आप हमें क्यों मेणी दे रहे हो और करमचंद तो सबसे पहले तो आपको दूध की मनवार करता था इस बात से कानोजी आढा कुद्ध हो गये और सभी राजपूतों को कहा कि मैं करमचंद नरूका का वैर जब तक नही ले लेता हूं तब तक अन्न ग्रहण नही करूंगा और कानोजी आढा ने अन्न का परित्याग कर दिया अब उन्होंने दूध व फलार ही लेना स्वीकार किया।

करमचंद नरूका के वैर लेने की प्रतिज्ञा लेकर कानोजी मोजाबाद से आमेर आ गये। आमेर में सांगा के राज करते हुए छ महीने ही हुए थे सांगा बीकानेर की मदद से आमेर के शासक हुए थे बीकानेर से सांगा की मदद के लिए आने वाले सभी सरदार सीख लेकर बीकानेर लौट चुके थे। महाजन के ठाकर रतनसीजी लूणकरणोत सांगा के मामा थे वे अभी भी आमेर ही थे चूंकि कानोजी आढा बीकानेर के ही थे अतः वे रतनसी बीकानेर वालों के डेरे में रहने लगे। कानोजी आढा का इस तरह से रतनसी के मार्फत  सांगा के दरबार में आना जाना शूरू हो गया।सांग भी इनकी खूब मान मनवार नानाणे के होने के कारण रखने लगे। कानोजी आढा पृथ्वीराज रासो का बहुत अच्छा वाचक होने के कारण सांगा उनको बुलावा के उनसे पृथ्वीराज रासो सूनते थे इधर कानोजी आढा करमचंद के वैर लेने की फिराक में था लेकिन वह इस बात की भी पुष्टि चाहता था कि करमचंद के साथ वास्तविक चूक कैसे हुआ ??
एक दिन संयोग से मोजाबाद के करमचंद नरूका की बात चल पडी तब सांगा ने करमचंद नरूका को परम हरामखोर कह दिया तब कानोजी आढा ने अपने स्वामी करमचंद की तारिफ करते हुए कहा कि वह तो बडा दानी व वीर राजपूत था कानोजी आढा के मुख से अपने मृत शत्रु की तारिफ सांगा को पसंद नही आयी ।कानोजी आढा ने देखा कि सांगा के साथ पांच सात राजपूत सरदार है मैं अकेला हूं लेकिन उनके करमचंद नरूका के वैर लेने प्रण था कि मैं अपने स्वामी करमचंद नरूका का वैर लेकर ही अन्न ग्रहण करूंगा। अब कानोजी आढा ने आव देखा न ताव उसने एक ही झटके में सांगा को मार गिया और स्वंय अपने स्वामी का वैर लेकर सांगा के आदमियों से लडते हुए काम आ गये। सांगा के बाद आमेर के शासक भारमल हुए। इन कानोजी आढा के वंशज कानावत आढा कहलाते है जो जयपुर रियासत के उणियारा में निवास करते है।

🖋 डा नरेन्द्रसिंह आढा झांकर
इतिहास व्याख्याता
रा उ मा वि घरट जिला सिरोही

Featured Post

ચારણ સમાજનું ગૌરવ શ્રીજયરાજદાન ગઢવી સાહેબ

અભિનંદન સંદેશ "સમગ્ર ચારણ-ગઢવી સમાજનું ગૌરવ અને કર્મનિષ્ઠ પોલીસ અધિકારી, આદરણીય જયરાજસિંહ ગઢવી સાહેબને પી.એસ.આઈ. (PSI) થી પ...